Authentieke landschapselementen in Eijsden-Margraten

Vrijdag 5 april 2019

Het afgelopen jaar staken vrijwilligers van de wildbeheereenheid (WBE) Savelsbos en vrijwilligers van de Vereniging tot Natuurbehoud Cadier en Keer de handen uit de mouwen. Zo plantten zij ruim 180  struiken en namen zij een holle weg in een bos onder handen. Het resultaat mag er zijn.

De vrijwilligers ontfermden zich over het natuurlandschap in Cadier en Keer en in Eijsden. De 180 struiken die zij aanplantten, zijn aangeschaft door de gemeente Eijsden-Margraten. Daarbij koos de gemeente voor inheemse soorten: Gelderse Roos, Rode Kornoelje, Sleedoorn en Wilde Liguster. Een mooi initiatief om deze authentieke landschapselementen te behouden en te koesteren.

Karakter
In onze gemeente beheert de WBE tien hectare natuur. Het gaat hierbij met name om holle wegen, kleine bosjes, graften en rijen knotwilgen. Zij vormen het landschap en bepalen het karakter van de streek. Het zijn de kleine natuurgebieden, gelegen in het agrarische landschap. De oudere, authentieke landschapselementen zijn vaak restanten van vroeger menselijk gebruik. Ze zijn een aanwijzing voor de wijze waarop landschappen door de eeuwen heen vorm hebben gekregen.

Historie
Landschapselementen hadden vroeger een duidelijke functie voor boeren, andere grondeigenaren en- gebruikers. Het begrip ‘boerengeriefhout’ komt voort uit het hout dat boeren gebruikten voor afrasteringen, haardhout, gereedschappen of voor de bouw van schuren en woningen. Hagen en houtwallen deden vooral dienst als veekering. Met de komst van prikkeldraad en andere economische en technologische ontwikkelingen hebben de  landschapselementen veel van hun oorspronkelijke functies verloren. Hierdoor raakte het beheer en daarmee de instandhouding van de landschapselementen de laatste tientallen jaren in de knel. Bovendien zijn veel van de oorspronkelijke landschapselementen verdwenen door ruilverkaveling en herstructurering van het landschap.

Huidige functie: natuur en landschap
De laatste jaren is gelukkig het besef ontstaan dat landschapselementen onmisbare schakels zijn voor de Nederlandse natuur. Ze worden ook wel ‘stepping stones’ genoemd, stapstenen tussen grote natuurgebieden waarlangs dieren zich kunnen verplaatsen. Door hun verscheidenheid hebben de landschapselementen een belangrijke functie voor flora en fauna. Dieren vinden er voedsel, broedgelegenheid en dekking om te schuilen voor predatoren en tegen slechte weersomstandigheden. Hierdoor staat het opnieuw aanleggen en beheren van landschapselementen in Nederland hoog op de agenda. Onder meer door ruilverkavelingen, maar ook dankzij landelijke subsidieregelingen worden steeds meer landschapselementen in hun oude glorie hersteld.

Actief beheer door vrijwilligers
Sinds 1991 is de Stichting Beheer Natuur en Landelijk gebied (tegenwoordig SBNL Natuurfonds) verantwoordelijk voor het onderhoud van honderden hectaren bosjes, houtwallen en singels in Nederland. Ze wordt hierin bijgestaan door zo’n 750 vrijwilligers. Uit eigen ervaring weet SBNL dat vrijwilligers van onschatbare waarde zijn, Zij kennen de streek, hebben vaak zelf belang bij goed beheer en zijn daarom gemotiveerd om zich voor de natuur in te zetten. Deze mensen, vaak boeren, jagers, imkers of buurtbewoners geven continuïteit aan het natuurbeheer. In de gemeente Eijsden-Margraten is een aantal mensen van de WBE Savelsbos actief met het onderhoud van landschapselementen in het buitengebied.

2019-04-05 Knotwilg      2019-04-05 holle weg
Knotwilgen                                                                              Holle weg


Hakhoutbeheer
Hakhoutbeheer houdt in dat men bomen en struiken periodiek afzaagt, dusdanig dat de stobben weer uitlopen. Hierdoor kan de vegetatie zich verjongen en ontstaat er meer voedsel en dekking dicht bij de grond. Maar niet alle bomen worden omgezaagd. Op ruime afstand van elkaar blijven de zogenaamde ‘overstaanders’ staan. Deze bomen moeten kunnen uitgroeien tot volle wasdom met een mooie grote kroon. Een dergelijke ingreep ziet er direct na uitvoering heel rigoureus uit. Maar dankzij voldoende lichtinval zullen de stobben en de op de grond gevallen zaden uitschieten en voor nieuw groen zorgen in het komend voorjaar.

Bosrandbeheer
Bosrandbeheer is vergelijkbaar met hakhoutbeheer. In de buitenste strook wordt een gedeelte van de bomen zodanig gezaagd dat het volgend seizoen de stobben weer uitlopen. De breedte van zo’n strook is meestal 1 á 2 keer de boomhoogte. Ook hier wordt in de opeenvolgende jaren steeds een deel teruggezet. Een bijkomend voordeel van bosrandenbeheer is het voorkomen van overhangende takken op schouwpaden of op particuliere grond.

Bosbeheer
Bosbeheer omvat het bewerkstelligen van een geleidelijke overgang van open gebied naar opgaand bos. Ofwel, via een zoomvegetatie met overjarige grassen en kruiden naar een mantelvegetatie met struiken. In de praktijk hebben de meeste bosjes echter een abrupte overgang naar weiland of akker. Alleen door actief beheer ontstaat een bosrand met een mooie overgang.

Dunnen
Tenslotte kunnen we in een bos nog spreken van dunnen of dunningen. Geleidelijk groeien de kronen van bomen naar elkaar toe, waarna zij elkaar raken en elkaars concurrenten worden bij het vangen van zoveel mogelijk licht. Als er niet gedund wordt, gaan de snelgroeiende boomsoorten domineren. Enkele snelle groeiers bepalen hierdoor het bosbeeld. Dunnen is primair bedoeld als verhoging van natuurwaarde.

Structuurgat
Bij een structuurgat worden over een lengte van de hoogste boom aan de zonzijde alle bomen gekapt, uiteraard mits zij niet beschermd zijn. Dit wordt veelal toegepast in hoge holle wegen. Hierdoor komt er veel licht op de bodem terecht. Zodoende zullen het jaar daarop volgend nieuwe planten uitlopen.

Rekening houden met de natuur
Ondanks de rommelige en soms trieste indruk die een pas teruggezette bosrand of een structuurgat biedt, moet men steeds blijven bedenken dat deze ingreep is gedaan om de natuurwaarde uiteindelijk te verhogen. Tijdens de werkzaamheden wordt altijd  rekening gehouden met de natuur, dat is ook een wettelijke plicht. Zo wordt er niet gezaagd in de directe buurt van dassenburchten. Ook horstbomen van roofvogels of holle bomen waar vleermuizen in huizen worden ontzien. En vanwege het broedseizoen mag er alleen gezaagd worden van 15 juli tot omstreeks half maart.

 

Gemeentehuis Margraten (Op afspraak)

  • Amerikaplein 1, 6269 DA Margraten
  • Nu gesloten.
  • Dinsdag: 9.00 - 12.00 uur

Servicepunt Eijsden (Op afspraak)

Receptie KCC Margraten