Coronavirus: Voor meer informatie over de aangepaste dienstverlening in het Gemeentehuis en Servicepunt Eijsden klik hier

Bergstraat 16 Banholt


Vakwerk als mobiel erfgoed – hoe een huis van Eijsden naar Banholt reisde      
Raar, maar waar. In 1980 is aan de Bergstraat nummer 16 in Banholt een zestiende-eeuws vakwerkhuis verrezen. Ene Peter Lynsen liet het rond 1563 bouwen aan de Stiegel in Eijsden, niet ver van de Maas. Eijsden was toen een klein stadje waar een groot deel van de bewoners leefde van de handel en de Maasvaart. Mogelijk was Peter Lynsen daarin succesvol, want hij bouwde een rijk huis voor zijn tijd. Naar de mode van toen kreeg het nog gotische kenmerken zoals hele en halve kruisvensters. Een dubbele schouw in het midden verdeelde het huis in een zomerkamer aan de straatzijde (waartoe de voordeur zonder portaal toegang bood) en een winterkamer aan de veldzijde. Dit was destijds een gebruikelijke indeling voor woonhuizen in onze streek. Er werd uitsluitend eikenhout gebruikt voor het uit vijf gebinten bestaande houtskelet. De zichtbare straatgevel werd extra royaal uitgevoerd. Ten opzichte van de andere gevels werden daar meer houtverbindingen aangebracht, en ook de verdieping had hier glas-in-loodramen. Dat alles gebeurde vooral voor de sier: de burgers van Eijsden moesten de welvaart van Lynsen wel met eigen ogen kunnen zien! Het was vroeger niet anders dan nu.

Meer dan vier eeuwen hebben opeenvolgende generaties hun sporen in het huis achtergelaten, door bijvoorbeeld stenen gevels op te trekken vóór de vakwerkconstructie, de ramen te vergroten en een grote schuur aan te bouwen. De laatste bewoner, Tinus Jeukens, stierf in 1973 op bijna 91-jarige leeftijd. Ook voor het vakwerkhuis luidde toen de doodsklok. Het naastgelegen gemeentehuis moest namelijk uitbreiden. Daarvoor was grond nodig en daarom stuurde het gemeentebestuur aan op verwerving en afbraak van het oude huis. Vooruitlopend op de plannen had het gemeentebestuur het inmiddels beschermde huis al van de rijksmonumentenlijst laten afvoeren.

‘’Maar het huis leeft nog! ‘

De vereniging Ambachshoes wist bij de sloper te bereiken dat ze het oorspronkelijke vakwerkhuis mocht veilig stellen: de 350 houten pennen die de constructie verbonden, werden voorzichtig losgeklopt, alle onderdelen genummerd en op tekening gezet. De zoektocht naar een nieuwe bestemming kon beginnen. Daarmee werd een oude traditie voortgezet. Eeuwenlang waren vrijwel alle huizen in de streek in vakwerk uitgevoerd, met als belangrijk kenmerk dat ze uit een demontabel houtskelet bestonden en als roerend goed werden beschouwd. In de houtconstructie lag ook de waarde besloten. De leemvulling die de vakken vulde was immers goedkoop en gemakkelijk te vervangen. Vakwerkhuizen werden om allerlei redenen, zoals na de verdeling van een erfenis of zelfs om hoge belastingen te ontlopen, afgebroken en elders weer opgebouwd.

Als een van de laatste in een lange geschiedenis is ook het Eijsdens woonhuis naar Banholt verplaatst. Dat kon dankzij de inzet van vereniging Ambachshoes, burgemeester Louis Michiels van Kessenich van de gemeente Mheer en het gespecialiseerde architecten-/aannemersbedrijf Laugs & Laugs.


De huidige bewoners Hans van Hall en Lut Lemmens koesteren het inmiddels meer dan 450 jaar oude huis alweer bijna 40 jaar op zijn nieuwe plek. Het is een van de oudste bewaarde vakwerkhuizen op het Zuid-Limburgse platteland. Het werd vrijwel in zijn oorspronkelijke vorm heropgericht, ontdaan van alle latere veranderingen en aanbouwsels. De bewoners nemen het iets mindere comfort graag voor lief om te genieten van een bijzonder stukje architectuurgeschiedenis. Ze beschouwen het als een eer om dit monument aan toekomstige generaties te overdragen.


Auteur: Hans van Hall
Redactie: Frank Hovens

Gemeentehuis Margraten (Op afspraak)

  • Amerikaplein 1, 6269 DA Margraten
  • Nu gesloten.
  • Morgen: 9.00 - 12.00 uur

Servicepunt Eijsden (Tijdelijk gesloten)

Receptie KCC Margraten