De geschiedenis van het schooltje in Sint Geertruid

​  

Foto 1:  Dorpstraat 2 werd in 1828 als schooltje gebouwd en zou tot 1881 dienst blijven doen (foto circa 1960)

Foto 2: Het in datzelfde jaar gebouwde gemeentehuis met onderwijzerswoning (foto 1923). De school en het gemeentehuis lagen tegenover elkaar. 

Schoolstraat Sint Geertruid

Het pand Schoolstraat 5 is in 1882 door voormalige gemeente Sint Geertruid gebouwd als gemeentehuis en onderwijzerswoning. Ertegenover lag de gelijktijdig gebouwde school, die in 1972 werd gesloopt voor de bouw van gemeenschapshuis ’t Trefpunt en een gymzaal. Het gemeentehuis heeft later nog andere functies gehad, waaronder Groene-Kruisgebouw, museum (‘Limburg in Miniatuur’) en VVV-kantoor. Over het onderwijs in Sint Geertruid vóór het jaar 1828 is (nog) niets bekend. Het dorp maakte tot dan deel uit van de gemeente Breust, terwijl Herkenrade tot Eijsden behoorde. Waarschijnlijk legden kinderen uit Sint Geertruid die onderwijs kregen (de Leerplichtwet werd pas in 1901 ingevoerd) de lange weg naar Breust of Eijsden af.

Aan deze situatie kwam pas een einde toen in 1828 de gemeente Sint Geertruid werd gevormd. Het huidige pand Dorpstraat 2 werd het eerste schoolgebouw. In 1870 drongen Gedeputeerde Staten bij de gemeente aan op een grondig herstel of nieuwbouw. Het zou nog twaalf jaar duren voordat de nieuwe school er kwam. In 1881 werd de oude school op bevel van het Geneeskundig Staatstoezicht gesloten. Het gebouw stond op instorten en al twintig kinderen waren door de ‘vuile lucht in de vochtige, aan organische vegetaliën en muurzouten rijke en overvulde school ziek geworden’. En zo werd besloten een nieuwe school te bouwen.
Het kwam nog tot een incident doordat de minister in de met rijkssubsidie gebouwde school de aanwezigheid van een kruisbeeld verbood. Zo’n godsdienstig symbool hoorde niet in een openbare school, vond de regering. In de oude school werd de bestaande toestand gedoogd, maar deze situatie werd in de nieuwbouw niet langer getolereerd. Toch werd met steun van gouverneur Eduard de Kuijper ook in de nieuwe school een kruisbeeld opgehangen.

De nieuwe school hielp ook de gemeente Gronsveld uit de brand. Daar woedde al jaren een heuse ‘schoolstrijd’. De inwoners van het deel van Eckelrade dat bij Gronsveld hoorde wilden namelijk samen met de bewoners van Honthem een eigen school. Maar het gemeentebestuur van Gronsveld voelde daar niets voor: veel te duur! Het conflict liep op tot bij de minister en sleepte zich maar voort. Dankzij de nieuwe school in Sint Geertruid kwam daar een einde aan. Nu konden de kinderen uit Eckelrade in Sint Geertruid naar de nieuwe school en de kinderen uit Honthem naar de nieuwe school in Cadier en Keer. In 1903 kreeg Eckelrade overigens toch nog een eigen school.


Vermeldenswaardig is dat rechts van het pand (op de plek waar nu de biljartzaal van ’t Trefpunt is) een soort gevangenis is geweest, waar in de Tweede Wereldoorlog gearresteerde smokkelaars tijdelijk werden vastgezet. De ruimte was verdeeld in kleine hokken zonder verwarming en sanitaire voorzieningen. Er waren zelfs geen ramen, alleen een kleine, van tralies voorziene opening. De gevangenen probeerden door die opening contact te maken met de omwonenden zodat hun familie kon worden gewaarschuwd.

Auteur: Frans Roebroeks
Redactie: Frank Hovens