Rijksweg Cadier en Keer

De geschiedenis van het Miséricordeklooster

Een Cuypers in Keer

Na de scheiding van België in 1839 raakten de katholieken in het ‘protestantse’ Nederland nog verder in een achtergestelde positie, maar na het ‘herstel van de bisschoppelijke hiërarchie’ in 1853 kon het rooms-katholieke deel van de bevolking zich beter profileren. In Limburg kreeg de kerk een steeds dominantere plek in de samenleving, het onderwijs en het persoonlijke leven. Anders was de situatie in het Duitse keizerrijk, waar de Pruisische kanselier Otto von Bismarck van 1872 tot 1879 een ‘Kulturkampf’ tegen de katholieke kerk voerde.

Veel congregaties zochten toen hun heil over de grens in Limburg. De bisschop van Roermond juichte dit toe, want hun komst betekende een versterking van het katholieke fundament van de samenleving. Minder bekend is dat rond 1900 ook in Frankrijk een antiklerikale wetgeving van kracht werd. Het gros van de Fransen is weliswaar katholiek, maar aan de scheiding van Kerk en Staat wordt daar sinds de Franse Revolutie strikt vastgehouden. Menige congregatie zag zich ten tijde van de regering van de fel antiklerikale Émile Combes aan het begin van de vorige eeuw genoodzaakt haar heil in het buitenland te zoeken. Ook zij vonden in Limburg een gastvrij onthaal.

In 1892 vestigde zich op de Keerderberg de Société des Missions Africaines (MSA). Ook Franse zustercongregaties trokken naar Cadier en Keer. In 1903 vestigden zich hier de Soeurs de la Miséricorde. Deze congregatie was in 1806 gesticht door Marcelline de Chamerlat en legde zich toe op onderwijs en verpleging. De Zusters van Barmhartigheid namen het aan de Rijksweg gebouwde ‘Klooster in de Keerderberg’ over van de eveneens uit Frankrijk gevluchte Ursulinen. Die hadden de intentie om in dit door Pierre Cuypers en zijn zoon Jos in 1897 ontworpen pand een lagere school en meisjespensionaat onder te brengen, maar met dat laatste was de bisschop van Roermond het niet eens, omdat er in zijn ogen al genoeg internaten in het bisdom waren. Daarop vertrokken de Ursulinen. Pater Gaston Desribes van de MSA lichtte de Zusters van Barmhartigheid hierover in. In Cadier en Keer richtten zij zich vooral op het geven van lager onderwijs.

Nadat enkele zusters een onderwijsakte haalden, kwam het lesgeven goed van de grond. Om de afstand tot de dorpsbewoners te verkleinen werd in ‘Keer-boven’ (zoals de zusters zeiden), op de hoek Kerkstraat / Kusterkestraat, een pand gekocht en verbouwd. Op het achterterrein werd tevens een woning gebouwd voor de zusters die er lesgaven. Naast een lagere meisjesschool kwam er in 1927 een bewaarschool (kleuterschool). In het zusterklooster op de Keerderberg (‘Keer-beneden’) werden een naaischool (1940-1945) en in 1946 een mulo (meer uitgebreid lager onderwijs) gehuisvest. Het oprichten van een naaischool was trouwens een logisch besluit, want al in de eerste jaren voorzagen de zusters met naai- en borduurwerk en het lesgeven hierin voor een deel in hun levensonderhoud. Tot 1968 waren de zusters actief in het onderwijs. Ook in Eckelrade hebben ze een lagere school bestierd. Hier legden ze zich tevens toe op de ziekenzorg.

Het pand ‘Keer-beneden’ werd in 1905 met een vleugel uitgebreid om er een meisjespensionaat en -juvenaat te huisvesten. De opening ervan geschiedde pas tien jaar later. Een behoorlijk aantal van de bewoonsters van het ‘Internaat der H. Familie’ is bij de congregatie ingetreden. In het pensionaat hebben gedurende de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) zeven gevluchte Belgische gezinnen onderdak gevonden, evenals – vanaf begin 1917 – kinderen uit het door de oorlog geteisterde Noord-Frankrijk.

Het pensionaat sloot in 1972 zijn deuren. De zusters zelf – een vergrijzende gemeenschap – zijn in 1977 verhuisd naar de Torenstraat in Cadier en Keer. Hun onderkomen aldaar werd in 1986 verkocht. De zusters die in Keer en ook in Eckelrade bleven, woonden niet meer in een kloostergemeenschap. Het gebouw aan de Rijksweg werd in 1977 verkocht aan de Stichting Centrum Ontwikkeling der Volkeren, die er tot 2006 is gebleven. In het pand worden nu woningen gerealiseerd.

Auteur: Frank Hovens
Beeldmateriaal: Harry Beckers

Bronnen:
Harry Beckers, ‘Keer in oude ansichten. Kaarten met een aangezicht’, Keerder Kroniek 11 (2008) 131-135; Frank Hovens: Gehecht aan het verleden, gericht op de toekomst. Een historische karakterschets van de voormalige gemeente Margraten (2011) 102-113;
Jo Purnot, Fons Meijers, Jeannie Prevoo-Spronck en Harry Beckers: Van kapel tot parochiekerk. De parochie van de Heilige Kruisverheffing Cadier en Keer 750 jaar, 1266-2016 (2016) 228-231;
Rita Schoenmakers, ‘Vlucht uit Frankrijk eindigde in de Keerderberg. Soeurs de la Miséricorde’, in: Keerder Kroniek 1 (1997-1998) 175-181.